Wyciski ortodontyczne

7 września 2017, Adam Dederko

Niezmiernie istotną procedurą, która poprzedza wykonanie wycisków jest retrakcja dziąsła brzeżnego, prowadząca do uzyskania dostępności, widoczności oraz suchości kieszonki dziąsłowej za pomocą tymczasowego przemieszczenia tkanek dziąsła brzeżnego. Taka retrakcja dziąsła umożliwia przeniesienie warunków po przeprowadzonej preparacji w jamie ustnej do pracowni protetycznej w stadium wycisku, bądź też skanowania kontaktowego ewentualnie optycznego. Podczas standardowej metody wyciskowej, pomaga ona we wgłębianiu się w głąb kieszonki oraz przeprowadzenie dokładnego, precyzyjnego wycisku. Tymczasem dziąsło brzeżne, zwłaszcza we fragmencie przednim, jest wyjątkowo tkliwe na uszkodzenia mechaniczne, w związku z tym, sposoby retrakcji oraz wykorzystane materiały muszą być odpowiednio dostosowane, ażeby ograniczyć uszkodzenia i ustrzec pacjenta przed recesją dziąsła. Warto zadbać o to, aby retrakcja nie prowadziła do nieodwracalnych uszkodzeń tkanek przyzębia. Dlatego lekarz stomatolog powinien wystrzegać się sytuacji, w których przeprowadzenie retrakcji ma nastąpić zaraz po preparacji zęba. Uszkodzenie dziąsła brzeżnego, które dało o sobie znać jako następstwo opracowania zęba filarowego, obliguje lekarza do opóźnienia dalszych procedur klinicznych. Wśród metod retrakcji dziąsła brzeżnego wyodrębnić można sposoby mechaniczne, chemiczne, skojarzone mechaniczno-chemiczne, jak też chirurgiczne. W trakcie zastosowania procedury retrakcji mechanicznej, lekarz wykorzystuje nici retrakcyjne o różnej strukturze, grubości oraz impregnacji. Zaś nici nieimpregnowane produkowane są z bawełny bądź poliestru. Dlatego przez wzgląd na sposób ich wykonania da się je sklasyfikować na plecione, skręcane oraz dziane, a z tą własnością związany jest ich stopień nasiąkliwości. Nici retrakcyjne dzielone są również odnośnie średnicy i barwy.

W obecnym czasie w gabinetach dentystycznych osiągalne są ponadto materiały wypierające nić retrakcyjną. Zaliczyć do nich można, na przykład system Comprepac bądź też Magic Foam Cord. Pianka MFC jest kompozycją poliwinylosiloksantanowym, która podlega pęcznieniu po zaimplementowaniu jej w kieszonce dziąsłowej. Natomiast systemy chemiczno-mechaniczne bazują na dającym wsparcie działaniu środków chemicznych wespół z materiałem mechanicznym. Głównie chodzi o roztwory retrakcyjne stosowane do suchych nici, czy też nici nieprzesiąkalne, żele oraz pasty retrakcyjne. Zaś do chemicznych środków retrakcyjnych należą preparaty obkurczające naczynia krwionośne, na przykład adrenalina i jej pochodne, jak również astringenty. Astringenty, czyli wodne roztwory soli metali, które wywierają wpływ za pomocą precypitacji protein tkankowych i mają działanie wysuszające. Do tej grupy materiałów zaliczyć można także octan glinu, chlorek glinu, sirczan glinu, chlorek cynku i siarczan żelaza. Wykorzystywanie astringentów ex tempore łączy się także z ewentualnością usunięcia warstwy mazistej na obszarze oszlifowanej zębiny, odsłonięcia kanalików zębinowych oraz perspektywą pojawienia się powikłań miazgowych. O wiele pewniejszą formą retrakcji jest aplikowanie nici impregnowanych astringentami. Współcześnie wykorzystywane są w gabinetach stomatologicznych, oprócz tego astrigenty w formie żeli ewentualnie pasty Expasyl, która powiększając swoją objętość zmienia położenie dziąsła, natomiast zawarty w niej chlorek glinu wywiera reakcję chemiczną. Expasyl firmy Satelec, który w formie masy jest wydzielany przy użyciu aplikatora w obszar opracowanego stopnia, przez wzgląd na swoje właściwości kompresyjne, hemostatyczne oraz ściągające umożliwia retrakcję dziąsła brzeżnego.

Środki chemiczne, które są czynne hemostatycznie tworzą chlorek glinu, siarczan wapnia, siarczan potasu, siarczan żelaza, poza tym epinefryna albo adrenalina. Domieszka środków obkurczających naczynia może okazać się natomiast ryzykowna podczas stosowania dla zdrowia pacjenta. Medykamenty te mogą spowodować przyspieszenie akcji jego serca, wzrost ciśnienia tętniczego, jak też wywołać niepokój. W przypadku pacjentów chorujących na cukrzycę, na nadczynność tarczycy, chorobę nadciśnieniową, zażywających beta-blokery ewentualnie leki przeciwdepresyjne, nie należy ich aplikować. Niektóre środki powstrzymują proces wiązania plastycznych mas wyciskowych. Tymczasem uzupełnienie ich siarczanem glinu, może blokować proces wiązania mas poliwinylosiloksanowych oraz polieterowych, jednakże tych relacji nie da się zauważyć w razie dodania chlorku glinu. Co poniektórzy pacjenci, niemniej jednak, mogą uskarżać się na reakcje alergiczne wywołane solami metali, a niekiedy także na przebarwienia dziąsła. Procedura retrakcji chirurgicznej wykorzystywana jest głównie podczas eliminacji przerostów dziąsła, brodawki międzyzębowej bądź wydłużenia korony klinicznej zęba. Lekarze stomatolodzy podczas tych zabiegów posiłkują się przede wszystkim sposobem elektrochirurgii, czy też techniką laserową z wykorzystaniem lasera CO2. Pośród technik retrakcji wyodrębnić można trzy sposoby. Po pierwsze technikę pojedynczej nitki, którą wykorzystuje się w sytuacji, gdy dziąsło brzeżne jest zdrowe i nie krwawiące podczas zakładania nici ( to technika najmniej traumatyczna i powodująca najmniejsze ryzyko recesji dziąsła). Po drugie technika wybiórczej podwójnej nici retrakcyjnej, która jest aplikowana w wypadku zdrowego dziąsła z miejscowymi stanami zapalnymi. W tych miejscach lekarz zakłada doraźnie nić retrakcyjną, która pozostaje tam do końca procesu pobierania wycisku. Wybór tej techniki przez dentystę umożliwia mu nadzorowanie krwawienia z kieszonki dziąsłowej, jak też bezbłędne odtworzenie powierzchni stycznych zębów. Po trzecie technika podwójnej nici , która jest wykorzystywana w przypadku dziąsła zapalnego, bowiem dokładnie hamuje krwawienie z kieszonki, a także bardzo dobrze odtwarza przestrzenie styczne zębów. Za minus tej techniki można uznać przedłużający się czas trwania zabiegu zakładania nici oraz ewentualną traumatyzację dziąsła, a ponad to niebezpieczeństwo wystąpienia recesji dziąsła.

Ortodonta Wrocław

Nici retrakcyjne lekarz stomatolog powinien założyć na mniej więcej 10 minut przed zabiegiem, ażeby otrzymać precyzyjną replikę przestrzeni przydziąsłowej w trakcie wycisku. Dziąsło brzeżne jest strukturą sprężystą i po zlikwidowaniu nici retencyjnych jego ukształtowanie wraca do stanu wyjściowego. Etap ten powinien się utrzymywać przez mniej więcej 3 minuty. Najlepiej jest w związku z tym, aby lekarz zrealizował wycisk w ciągu pierwszej minuty od usunięcia nici. Następnym ważnym działaniem prowadzącym do pobrania wycisków, jest dopasowanie odpowiedniego materiału wyciskowego oraz łyżki wyciskowej. Natomiast nie ma przeszkód aby przeprowadzanie wycisków precyzyjnych odbywało się za pomocą łyżek standardowych i indywidualnych. Łyżki indywidualne sporządzane są w oparciu o wycisk wstępny, alginatowy. Wykonane mogą być one z szelaku, akrylu bądź materiału kompozytowego. Za walor tych łyżek można przyjąć bezproblemowość ich umieszczania na podłożu protetycznym, wygodę pacjenta, jak również brak potrzeby ich dopasowywania. Realizacja na łyżkach indywidualnych daje gwarancję stabilności wymiarowej, a także minimalizuje skurcz polimeryzacyjny masy wyciskowej. Na łyżkach indywidualnych realizuje się wyłącznie wyciski typu jednoczasowego, jednowarstwowego z mas o konsystencji typu regular. Rekomendowane jest również posługiwanie się łyżkami tej wersji podczas realizacji rozległych uzupełnień dotyczących jedynie części przedniej i bocznej. Wyciski te powinny być wykonywane przez stomatologa za każdym razem na pełnych łyżkach, ujmujących całe pole protetyczne. Istniejące teraz techniki wyciskowe, obejmują wyciski jednoczasowe jednowarstwowe oraz jednoczasowe dwuwarstwowe sporządzane techniką putty/wash, jak też dwuczasowe realizowane techniką dopełniającą. Wyciski jednoczasowe jednowarstwowe materializowane są z wykorzystaniem mas polieterowych, czy też silikonów typu A. Analogiczny typ masy umieszczany jest na łyżce wyciskowej i nanoszony na zęby filarowe. Atutem tego rodzaju wycisku, jest tempo w jakim następuje jego realizacja oraz bezproblemowość operowania.

Zazwyczaj podczas przeprowadzanych zabiegów stomatologicznych realizowane są także wyciski dwuwarstwowe jednoczasowe. Aby je wykonać, lekarz nanosi masę typu putty na łyżką wyciskową, a masą typu wash powleka opracowane zęby. Tymczasem metoda wycisków dwuwarstwowych dwuczasowych opiera się na zdjęciu w pierwszej kolejności wycisku gęstą masą. Wycisk ten tworzy unikatową łyżkę indywidualną, a także fundament dla wykonywanego z precyzją wycisku drugiej warstwy o niewielkiej gęstości. Utworzenie miejsca dla wycisku dopełniającego dokonuje się przez wybranie masy z miejsc opracowanych zębów oraz wygenerowanie w pierwszej warstwie kanałów odprowadzających nadwyżkę masy. Nie ma przeszkód, aby lekarz wyjściowy wycisk ściągnął przed preparacją zębów, dzięki czemu powstanie miejsce dla drugiej warstwy. Opisane do tej pory metody wyciskowe obligują do wykonywania wycisków w sposób bierny, pozbawionych stałego oddziaływania w trakcie wiązania masy. Masa wiążąca natomiast, w warunkach nacisku ulega odkształceniom, które z kolei oddziałują na jakość odwzorowania pola protetycznego. W obecnym czasie, łatwo osiągalna jest bogata oferta mas wyciskowych do wycisków precyzyjnych. I tak, masy hydrokoloidalne odwracalne są hydrofilne dzięki czemu dają możliwość realizacji wycisków w wilgotnym środowisku. Do gabinetów stomatologicznych trafiają one w formie żelu. W trakcie ich ogrzewania rozerwana zostaje sieć cząsteczek agaru, a ponadto tworzy się zol. W dalszej kolejności płynna masa zostaje rozprowadzona przez ortodontę na polu protetycznym. Masy te wytrzymują warunki wilgotne i nie są drogie. Niemniej jednak pozostają trudne w użyciu, potrzebują specjalistycznych łyżek, które są ostudzane wodą jak też specjalnego sprzętu, który w trakcie zabiegu uplastycznia masę. Potrzebują też niedługiego czasu odlewania modeli, z uwagi na szybkie zanikanie stabilności wymiarowej. Wyciski pozyskiwane tą masą blokują kopiowanie modeli, co jest konieczne podczas wykonania, w dużej ilości przypadków uzupełnień protetycznych.

Innym rodzajem mas wykorzystywanych w gabinetach stomatologicznych podczas realizacji wycisków precyzyjnych są masy elastyczne. Zaliczają się do niej masy polisulfidowe, silikony kondensacyjne (CS), silikony addycyjne (PVS) oraz politetery (PE), jak również elastomery z nanowypełniczami. Uzupełnienie nanocząsteczkami (200 nm) sprawia, że materiał jest bardziej odporny na zerwanie, a także wzrasta jego odporność na odkształcenia, jego płynność, a obniża się niedokładność wymiarowa masy, podwyższa się natomiast jego hydrofilność oraz pamięć materiałowa rzędu 99,5%, a niestateczność wymiarowa jest niewielka (0,2% po 24 godzinach). Masy silikonowe przynależą do materiałów hydrofobowych. Zaś domieszka surfaktantów, to jest związków powierzchniowo czynnych, koryguje właściwości zwilżalności masy. Do wykonywania wycisków precyzyjnych jako pierwsze wykorzystywane były masy elastyczne polisulfidowe, jak też silikony typu C o kondensacyjnym sposobie wiązania. Zaś masy polieterowe cechuje spora odporność, dokładność odwzorowania, jak też stabilność wymiarów. Są one poza tym hydrofilne, dzięki czemu można ich używać do wycisków w środowisku wilgotnym. Masy te wyróżnia także duża sztywność, co nierzadko prowadzi do naruszenia modelu w czasie pojawienia się trudności w jego uwolnieniu. Dziś przeważnie wykorzystywane są w gabinetach ortodontycznych masy poliwinylosiloksanowe, przyporządkowane do silikonów o addycyjnym sposobie wiązania. Gwarantują one rzetelność w odwzorowaniu jak również stabilność wymiarową. Dostępny jest na rynku szeroki wybór ich gęstości, a ich hydrofilność pozwala na wykorzystanie w środowisku wilgotnym.