Wady zgryzu a wady wymowy

5 września 2017, Adam Dederko

Jakiekolwiek anomalie w strukturze anatomicznej narządów mowy na przykład wargi, język czy podniebienie stanowią czynnik do dysfunkcji mowy. Niemniej jednak nierzadko dzieje się tak, że to sprawne elementy narządu mowy dopasowują się do tych zmienionych. Ten proces w medycynie określono mianem wyrównania kompensacyjnego i jest on możliwy tylko przy niewielkich nieprawidłowościach, gdy wystąpią duże, wyrównania nie są możliwe bez udziału specjalistów, na przykład ortodonty, foniatry oraz logopedy. Szansa na wykonanie wyrównania kompensacyjnego w znacznym stopniu podlega sprawności ruchowej innych narządów mowy i ma miejsce przeważnie w zakresie funkcjonowania dolnej szczęki. Efektywność tych wyrównań, może być istotnie ograniczona w sytuacji wystąpienia deficytu słuchu, wzroku, a także niedorozwojów umysłowych. Psychika dziecka, a także przebieg intelektualnego rozwoju, pozostają powiązane z motoryką i bezpośrednio oddziałują na rozwój mowy. Krótkie wędzidełko wargi lub języka jest często problemem i przyczyną utrudnienia ruchu tej części narządów mowy, lecz i przyczynia się do tworzenia wad zgryzu, które utrudniają jej leczenie ortodontyczne. Oprócz tego, krótkie i grube wędzidełko warg jest powodem tworzenia się diastemy między zębami siecznymi, które można poddać zabiegowi chirurgicznemu, polegającemu na jego podcięciu. Następnie miejsce to musi być poddane intensywnej rehabilitacji i masażom, tak aby twarda blizna powstająca w miejscu nacięcia jeszcze bardziej nie przeszkadzała w późniejszym leczeniu ortodontycznym i logopedycznym, a także aby nie zakłócała mowy. Wady zgryzowe i zębowe zakłócają poprawną artykulację, w szczególności dentalizowanych głosek podczas wymowy, których dochodzi do przybliżenia się do siebie zębów siecznych górnych z dolnymi czy też zęby sieczne górne zachodzą na zęby dolne. Wspomniana wcześniej dentalizacja dotyczy artykułowania 12 spółgłosek polskich, których poprawny wydźwięk zależy od tarcia powietrza o krawędzie zębów, a głoskami tymi są: s, z, c, ś, ź, ć . Powszechnie używanym określeniem na ten rodzaj wady jest seplenienie.

Tyłozgryz, przodozgryz, zgryz głęboki, zgryz otwarty, rozszczep szczęki to wady zgryzu, które przeważnie uznawane są za podłoże wad wymowy. Gdy miejsce artykulacji spółgłosek dentalizowanych jest przesunięte do tyłu, a między zębami znajduje się szpara przednio – tylna o różnej wielkości, która sprawia modyfikację ich brzmienia, wtedy mówimy o tyłozgryzie. Spółgłoski s, z, c mają wydźwięk podobny do ś, ź, ć. Natomiast przy przodozgryzach sółgłoski dentalizowane tworzą się międzyzębowo albo przyzębowo (addentalnie). Podczas artykułowania owych spółgłosek język wysuwa się przed górne siekacze i opiera się o ich brzegi. Niektóre osoby mają progencję widoczną dopiero podczas wymowy spirantów, a ich żuchwa w położeniu spoczynkowym nawykowo wysuwa się do przodu. Tymczasem, przy zgryzach głębokich artykulacja głosek dentalizowanych na ogół jest nieprawidłowa. Wywołuje to niedostatek tarcia powietrza o brzegi nazbyt głęboko zachodzących na siebie siekaczy. Przy zgryzach otwartych, w trakcie mówienia spółgłosek pomiędzy zębami pozostaje pionowa szpara, w którą nierzadko wpada język, a spółgłoski np. t, d, n, s, z, c, cz nazywane przedniojęzykowo-zębowymi ,są wypowiadane międzyzębowo. Wysoko wysklepione podniebienie gotyckie występujące razem z wadami zaburza wymowę podobnie jak diastema, protruzja lub retruzja siekaczy, a także braki w uzębieniu, zaburzenia słuchu lub inteligencji, zaburzenia rozwoju mowy lub niechęć motoryczna. Jest jednak możliwe, aby u przeważającej części pacjentów obciążonych wadami zgryzu, z pomocą ćwiczeń wytrenować prawidłową wymowę głosek dentalizowanych. Jednakże bardzo ważne jest w tym wypadku, wielostronne leczenie wady zgryzu i wady wymowy. Także u osób z rozszczepem szczęki, występujący otwór resztkowy udaremnia poprawną wymowę, a przerost migdałków podniebiennych i trzeciego migdałka nierzadko zmniejsza nosowanie, w związku z tym eliminowanie migdałków jest przeciwwskazane. Choroby laryngologiczne, takie jak skrzywienie przegrody nosowej czy też choroby zatok przynosowych również, bardzo często stoją na przeszkodzie poprawnej wymowy.

Ortodoncja Wrocław