Stymulacja wydzielania śliny i neutralizacja środowiska jamy ustnej

2 listopada 2017, Adam Dederko

Własności fizykochemiczne śliny są bardzo istotnym czynnikiem określającym zachowanie równowagi pomiędzy remineralizacją a demineralizacją szkliwa. Naruszenie struktury śliny zaś, a w szczególności właściwości buforujących oraz obniżenie ilości jej wydzielania, tworzy korzystne warunki procesom demineralizacji. Brak stałej ilości wydzielanej śliny spoczynkowej w ciągu dnia, prowadzi do wahania się zawartości jonów wodorowęglanowych, a tym samym do zmiennego pH w ustach, jak też i właściwości buforujących, które ograniczone są do minimum w czasie snu i niedługo po przebudzeniu, zwiększając stopniowo swoją ilość wraz ze wzrostem aktywności pacjenta. Większa ilość jonów wodorowęglanowych podnosi wartość pH śliny i jej własności buforujące, ale też sprzyja remineralizacji szkliwa i dodatkowo oddziałuje na florę bakteryjną jamy ustnej. To właśnie wyższe pH w ustach spowalnia narastanie się mikroorganizmów kwasolubnych, szczególnie Streptococcus mutans i Candida albicans. Tak więc, pobudzanie do pracy gruczołów ślinowych oraz korzystanie ze środków zwiększających pH w ustach to czynniki, które służą remineralizacji szkliwa. Do sposobów zwiększających wydzielanie śliny zaliczyć można, na przykład żucie gumy z ksylitolem, zastosowanie preparatu CPP-ACP, a także aktywizacja farmakologiczna. Żucie gumy, niezwykle intensyfikuje działanie ślinianek, a składniki ją uzupełniające, takie jak ksylitol albo fosfopeptyd kazeiny z fosforanem wapnia, gwarantują dodatkowe profity ochronne. Udowodniono, że częste żucie gumy z ksylitolem lub sorbitolem w znacznym stopniu obniża niebezpieczeństwo powstania próchnicy w zestawieniu z żuciem gumy, która ma w swoim składzie sacharozę, a oddziaływanie przeciwpróchnicowe gumy do żucia z ksylitolem odznacza się większą skutecznością niż gumy z sorbitolem. Natomiast uzupełnienie gumy do żucia o CPP-ACP nasila remineralizację szkliwa, a stosowanie jej trzykrotnie w ciągu dnia, zmniejsza o 17% nasilenie procesów próchnicowych na wierzchnich warstwach proksymalnych. Najlepsze efekty przeciwpróchnicze przynosi żucie gumy po każdym posiłku przez około 10–20 minut. Jednak całkowity czas żucia nie powinien być nazbyt długi, aby nie stał się szkodliwym nawykiem, a nawykowe żucie gumy może prowadzić do parafunkcji zwarciowych, zwanych bruksizmem, jak również do przerostu mięśni żucia, głównie mięśni żwaczy.

Wydzielanie śliny
Stymulacja wydzielania śliny

U pacjentów z kserostomią, zależnie od poziomu możliwości gruczołów ślinowych, korzystne jest stosowanie w takiej sytuacji dodatkowych metod jak, na przykład ssanie pastylek pobudzających gruczoły ślinowe (np. STT, Saliva Orthana), aktywizację farmakologiczną ( cholinomimetyki bezpośrednie: pilokarpina; inhibitory acetylocholin esterazy: neostygmina, fizostygmina), aplikowanie zamienników śliny, które mają w swoim składzie mucynę lub karboksymetylocelulozę ( postacie: płukanka, spray, żel), jak też przepłukiwanie ust solą fizjologiczną, roztworem sody oczyszczonej, naparem z siemienia lnianego bądź malwy z dodatkiem rumianku i mięty. Pozytywny wpływ na nawilżenie jamy ustnej ma również korzystanie z preparatów obejmujących fosfopeptyd kazeiny (CPP) oraz amorficzny fosforan wapnia (ACP). Do zwiększenia pH w jamie ustnej przyczyniać się mogą także produkty CariFree oraz takie, obejmujące sodę oczyszczoną, na przykład szeroko stosowana przez pacjentów guma do żucia (Orbit Whie). Także powszechnie używane pasty do zębów, składające się z dwuwęglanu sodu jako podstawowego składnika abrazyjnego, mają możliwość szybkiej neutralizacji pH obniżonego nawet do 4,5. Pacjenci z zaniżonym wydzielaniem śliny, względnie narażeni na działanie kwasów zewnątrz- lub/i wewnątrzpochodnych powinni płukać usta roztworem sody oczyszczonej ( 1 łyżeczka rozpuszczona w szklance letniej wody) po każdym posiłku i dodatkowo tuż przed snem. Natomiast system CariFree, to wyroby profesjonalne, a także do indywidualnego stosowania w domu pacjenta. Linia tych produktów zawiera między innymi aerozol leczniczy (pH 9), który uwzględnia w swoim składzie ksylitol, czynniki nawilżające oraz wodorotlenek wapnia, zaś płukanka (pH 11) zawiera 0,05% fluorku sodu, a płukanka o pH 8 skierowana jest do pacjentów stosujących ją długotrwale w swoich domach i zawiera 0,05% fluorku sodu oraz ksylitol. Skuteczność stosowania tych produktów w osiąganiu neutralnego pH w jamie ustnej, nie jest jednak potwierdzone badaniami.