Remineralizacja plamy próchnicowej

8 listopada 2017, Adam Dederko

Ogólne zasady opracowywania ubytków próchnicowych

Tak długo jak nie dojdzie do zupełnego rozpuszczenia kryształów i załamania się zewnętrznej powierzchni, osiągalne jest zatrzymanie, co więcej rewersja choroby za pomocą remineralizacji. Stomatolodzy twierdzą, że można poddać remineralizacji wczesną zmianę próchnicową szkliwa, ale tylko wtedy, gdy utrata minerałów nie przekroczy 80%. Zgodnie z definicją Featherston’a remineralizacja to proces, w którym substancje mineralne wracają do struktury molekularnej zęba. I tak, należyte warunki dla remineralizacji gwarantują, na przykład powstrzymanie demineralizacji, czyli oddziaływania kwasów (ograniczenie wpływu czynnika bakteryjnego); obecność jonów wapnia, fosforanowych oraz fluorkowych w ślinie i płynie płytki nazębnej dających możliwość zregenerowania się w części rozpuszczonego apatytu; podwyższenie pH w jamie ustnej. Tymczasem pacjentom nie przestrzegającym higieny ( słabe efekty szczotkowania zębów), na przykład niepełnosprawni fizycznie czy psychicznie, dzieci z próchnicą z wczesnego dzieciństwa, osoby korzystające ze stałych aparatów ortodontycznych, stomatolog prowadzący zobowiązany jest do przeprowadzania profesjonalnego oczyszczania zębów co tydzień lub/i korzystać ze środków chemicznych minimalizujących wpływ bakterii kariogennych, to jest chlorheksydynę, powidonek jodyny, ksylitol a także ozon.

Do nieinwazyjnego leczenia plam próchnicowych, lekarze stomatolodzy często sięgają po środki zawierające związki fluoru do pielęgnacji uzębienia w warunkach domowych, takie jak pasty do zębów, płukanki, żele a także profesjonalne czyli lakiery fluorkowe lub żele do aplikacji w łyżkach gwarantujące utworzenie się rezerwy fluorku wapnia. Efektywność fluoru w remineralizacji wczesnych zmian próchnicowych została udokumentowana badaniami klinicznymi i tak, u pacjentów korzystających z aparatów stałych obniżono obecność demineralizacji aplikując codziennie podczas szczotkowania zębów pastę z fluorem oraz płukanki 0,05% NaF. Natomiast przy profesjonalnej remineralizacji wczesnych zmian próchnicowych szkliwa z wytworzeniem blizny tkankowej, stomatolodzy korzystają z lakierów lub żeli fluorkowych, a skuteczność ich działania została potwierdzona badaniami klinicznymi. Podczas nich, odnotowano pomniejszanie się wielkości i aktywności białych plam, jednakże gros badań obejmowała tylko uzębienie stałe. Zastosowanie preparatów o wysokim stężeniu F prowadzą do odkładania się na powierzchni i w podpowierzchniowej warstwie zmiany próchnicowej szkliwa fluorku wapnia, co wspiera formowanie się tak zwanej blizny tkankowej (zamknięcie mikroporów stanowiących drogi dyfuzyjne). Natomiast warstwy wewnętrzne szkliwa nie są podatne na remineralizację ( zachowują porowatość), a co za tym idzie potrzebują długotrwałego wpływu fluoru oraz jonów wapnia i fosforanowych, ażeby się zregenerować. W tej sytuacji nieodzowne staje się zredukowanie oddziaływania bakterii kariogennych, a także nieprzerwane nanoszenie niezbędnych jonów przez codzienne szczotkowanie zębów pastą do zębów z fluorem jak też zmiana nawyków żywieniowych.

Na efektywność remineralizacji wskazują, na przykład brak rozwoju choroby (faza ubytku), przekształcenie się wierzchniej części plamy z szorstkiej matowo-białej w twardą, błyszczącą, z upływem czasu słabiej widoczną. Utwardzenie zmiany i jej błyszczący wygląd jednakże nie jest wynikiem remineralizacji, ale w głównej mierze efektem starcia i wypolerowania w pewnym stopniu zdemineralizowanej powierzchni, na przykład w wyniku szczotkowania zębów. Coraz to mniejsza widzialność zmiany może oznaczać repozycję związków mineralnych. Osoby, które posiadają optymalne właściwości fizykochemiczne śliny bez trudu neutralizują kwasy , a obecność jonów wapniowych i fosforanowych ułatwia także wyrównanie procesu demineralizacji przy dostarczaniu z zewnątrz jonów fluoru. Natomiast intensyfikacja fizjologicznych zdolności śliny, a więc zapewnienie minerałów oraz pobudzanie wydzielania śliny poprzez, na przykład żucie gumy, stanowi dodatkową korzyść, albowiem ślina stymulowana wyraża się silniejszymi możliwościami buforowania kwasów, a także wyższym nasyceniem wapniem w stosunku do śliny spoczynkowej. W sytuacji, gdy ilość i skład śliny jest zaburzony, wówczas konieczne jest dostarczanie łatwo przyswajalnych jonów wapniowych i fosforanowych, głównie z przetworów mlecznych – twarde sery, a także z materiałów stomatologicznych. Mleko w postaci płynnej dysponuje pewnymi możliwościami demineralizacyjnymi, niemniej jednak przewarzająca część kazeiny oraz jonów wapnia i fosforanowych jest związana, toteż ich wpływ na remineralizację jest nieznaczny.

Materiały wspierające remineralizację, z reguły mają w swoim składzie kompleks fosfopeptydu kazeiny z fosforanem wapnia ( technologia Recaldent: CPP-ACP), na przykład pasty Tooth Mousse i MI Paste Plus firmy GC ( minimalna rozpuszczalność w wodzie w wyniku obecności fosfopeptydu kazeiny) oraz amorficzny fosforan wapnia ( ACP) – niestabilizowane sole wapnia i fosforanowe, przykładowo specjalistyczne pasty ochronne. Zadaniem tych produktów jest zaopatrzenie szkliwa w aktywną formę minerałów potrzebną do ograniczania kwasów wytwarzanych przez bakterie płytki nazębnej, a także kwasów zaczynających zmiany erozyjne. Aplikacja CPP-ACP, może odbywać się na łyżkach lub bezpośrednio na powierzchni zębów przy użyciu palca lub szczoteczki 1 – 2 razy dziennie. Badania uwierzytelniły efektywność remineralizacji wczesnych zmian próchnicowych szkliwa zębów mlecznych, jak również stałych środkami wykorzystującymi w swoim składzie kompleks fosfopeptydu kazeiny z fosforanem. Udokumentowano również redukcję demineralizacji dokoła zamków ortodontycznych oraz intensyfikację możliwości remineralizacyjnych mleka jak i gum do żucia, zawierających CPP-ACP. Uzyskanie efektów klinicznych narzuca jednak konieczność systematycznego i długiego korzystania z preparatu CPP-ACP, a w związku z tym większego zaangażowania się pacjenta, jak też jego opiekunów. Natomiast alergia na mleko ( nietolerancja laktozy) może okazać się przeszkodą w wykorzystywaniu past z CPP-ACP podczas terapii wczesnych zmian próchnicowych szkliwa.