Profilaktyka fluorkowa w dbaniu o zęby

9 listopada 2017, Adam Dederko

Mechanizm kariostatycznego działania fluoru i rodzaje profilaktyki fluorkowej

Efektywność miejscowego aplikowania związków fluoru w trakcie profilaktyki próchnicowej oraz nieinwazyjnej kuracji wczesnych zmian próchnicowych jest ogromna. Cechy kariostatyczne fluoru w mniejszym stopniu zależą od oddziaływania w czasie przederupcyjnym (wpływ na pierwotną mineralizację matrycy białkowej i dojrzewanie szkliwa), natomiast w większym od jego wszechstronnego działania egzogennego po pojawieniu się zęba w jamie ustnej. Dowiedziono także, że wyższe stężenie fluoru w zewnętrznej powierzchni szkliwa u pacjentów pijących wodę fluorkowaną jak też zażywających tabletki fluorowe, nie ma wpływu na podwyższenie wytrzymałości szkliwa na działanie kwasów. Fluor zawarty w ślinie oraz płytce nazębnej powstrzymuje żywotność bakterii kariogennych ( utrudnia wytwarzanie się biofilmu na powierzchni zęba, pośrednio przez odziaływanie na adherencję bakterii do błonki nabytej a także ich agregację, ponadto zaburza metabolizm drobnoustrojów) także zmniejsza demineralizację i wzmacnia remineralizację szkliwa. Efektywność wykorzystania metod egzogennej ochrony fluorkowej, ma związek z nieprzerwaną obecnością jonów F w ślinie oraz płytce nazębnej. Podczas demineralizacji fluor dyfunduje razem z kwasem do wnętrza szkliwa i absorbuje się na przestrzeni apatytu. W konsekwencji tego zostaje zatrzymane jego rozpuszczanie, a następnie po zwiększeniu pH w ustach pomaga w remineralizacji szkliwa, to znaczy przyciąga jony wapnia i fosforanowe, ułatwiając odbudowę kryształu. Tak tworzy się nowa, niezawierająca węglanów powłoka, zbliżona do fluoroapatytu, która słabiej reaguje na działanie kwasów ( wtórne dojrzewanie szkliwa).

Fluorkowanie zębów
Fluorkowanie zębów

Repozycję związków mineralnych traconych podczas działania kwasów z tworzeniem fluorohydroksyapatytów warunkuje stężenie fluoru < 50 ppm, natomiast, gdy skoncentrowanie F w środowisku jamy ustnej jest wyższe niż 100 ppm, wówczas powstaje fluorek wapnia na płytce nazębnej i szkliwie. Elementy tego związku tworzą rezerwuar fluoru i dają możliwość zmniejszenia demineralizacji, a także pogłębienie remineralizacji szkliwa. Tymczasem systematyczne korzystanie przez pacjentów ze środków pielęgnacyjno–ochronnych, mających w swoim składzie fluorki, na przykład pasty do zębów, płukanki, żele lub lakiery, gwarantują stałą obecność fluorku wapnia na szkliwie zębów. Powszechnie wykorzystywana przez lekarzy stomatologów jest, tak zwana profilaktyka fluorkowa, w której wyodrębnić można trzy jej typy, po pierwsze masową profilaktykę bierną, której działanie opiera się głównie na fluorkowaniu wody pitnej ( do wody dodawane są fluorek sodu, kwas fluorokrzemowy lub fluorokrzemian sodu) do stopnia stężenia optymalnego w strefie klimatycznej umiarkowanej, to jest 0,5-1,0 mg/l, a także fluorkowaniu produktów spożywczych, na przykład mleka w proszku, mleka, czekolady, soli kuchennej, jogurtów, gumy do żucia. Fluorkowanie wody nie ma wpływu na smak, wygląd oraz jej zapach. Po drugie grupową profilaktykę aktywną (powszechnie stosowaną w szkołach podstawowych znajdujących się w regionach Polski, gdzie poziom fluorków w wodzie pitnej nie przekracza 1 mg/ml.), czyli monitorowane przez stomatologów lub pielęgniarki szkolne szczotkowanie zębów preparatami mającymi w swoim składzie związki fluoru, po trzecie indywidualną profilaktykę aktywną ( obejmującą metody endogenne, to znaczy stosowanie kropli i tabletek oraz egzogenne, czyli stosowanie środków działających miejscowo w postaci past do zębów, płukanek, żeli i lakierów), między innymi domową, zawierającą metody wykorzystywane samodzielnie przez pacjenta, względnie przez jego opiekunów oraz profesjonalną, czyli stosowaną przez dentystów w gabinetach stomatologicznych.