Analiza modeli ortodontycznych

14 sierpnia 2017, Adam Dederko

Ogólne zasady analizy modeli ortodontycznych

Zdjęcia rentgenowskie, modele gipsowe, a także zdjęcia fotograficzne tworzą jeden z elementów dokumentacji medycznej pacjenta, która stanowi niezmiernie ważną część badań ortodontycznych. Niezwykle potrzebnym rozwinięciem diagnostyki warunków zgryzowych pacjenta, to właśnie modele diagnostyczne łuków zębowych. Ich opracowanie wykonuje się z uwagi na trzy płaszczyzny. Po pierwsze płaszczyzny szwu podniebiennego, i tu wykonuje się analizę w kierunku poprzecznym, na szerokość; po drugie płaszczyzny tuberalnej (guzkowatości szczęki), wówczas przeprowadza się analizę przednio-tylną, w kierunku na długość; po trzecie płaszczyzny zgryzowej, gdzie wykonywana jest analiza pionowa, w kierunku na wysokość.

Analiza modeli względem płaszczyzny szwu podniebiennego

Opinię na temat symetrii łuku zębowego wydaje się w oparciu o działanie symetroskopu ( jest to przezierna płytka celuloidowa z podziałką milimetrową) czy też krzyża Kantorowicza. Aparat ten, umieszcza się na modelu nasuwając na szew podniebienny pionową centralną linię. Punkty anatomiczne jednoimiennych zębów znajdujących się po obu stronach łuków zębowych muszą być położone w takiej samej odległości od centralnej linii symetroskopu (szwu podniebiennego). Takie badanie można także przeprowadzić za pomocą cyrkla dwuramiennego. Wówczas odmierzone wartości umieszcza się na podziałce milimetrowej, konfrontując pomiar po obu stronach łuku. Punkty pomiarowe na modelach stosowane są do oznaczania wskaźników łuków zębowych.

Podczas analizy modeli względem płaszczyzny szwu podniebiennego ocenie poddaje się kształt łuku, na przykład elipsoidalny, półkolisty, trapezoidalny, paraboliczny itp., a także symetrię łuku to znaczy, że weryfikacji ulegają szerokość łuków zębowych, symetria linii pośrodkowej zębowej z linią szkieletową tzw. linią szwu podniebiennego jak również we fragmencie przednim rotacje zębów, mezjo- i dystoinklinacje oraz przestrzenie międzyzębowe, a w części bocznej zwężenia jak i poszerzenia: palato- i vestibulotrusio, palato- i vestibulopositio. Liniami referencyjnymi zastosowanymi w analizie modeli są linia szwu podniebiennego, której punkt przedni zlokalizowany jest w miejscu przecięcia się drugich fałdów podniebiennych ze szwem podniebiennym, a punkt tylny znajduje się na granicy podniebienia miękkiego i twardego, między dołkami podniebiennymi na linii szwu podniebiennego. Natomiast linia pośrodkowa łuku zębowego dolnego przebiega od wędzidełka języka do punktu tylnego, który przenoszony jest analogicznie z górnego modelu.

Ortodonta Wrocław

Analiza modeli względem płaszczyzny tuberalnej

Linią referencyjną zastosowaną podczas tej analizy jest linia tuberalna, która przebiega prostopadle do linii szwu i przecina punkty guzowatości szczęki najdalej położone, a praktycznie rzecz biorąc przechodzi ona przez tylną płaszczyznę najbardziej dystalnie stojącego w łuku zęba trzonowego. Podczas analizy modeli względem płaszczyzny tuberalnej, ocenie ulegają w części przedniej wychylenia, przechylenia i wysunięcia zębów siecznych razem z wyrostkiem, jak również cofnięcia zębów siecznych także z wyrostkiem, a ponadto we fragmentach bocznych mezjo- i dystorotacje, mezjo- i dystoinklinacje, mezjo- i dystopozycje oraz przestrzenie międzyzębowe.

Analiza względem płaszczyzny zgryzowej

Linią referencyjną jaką można wykorzystać podczas tej analizy jest płaszczyzna zgryzowa fikcyjna – skonstruowana płaszczyzna odniesienia, która przebiega poprzez szczyty guzków policzkowych zębów przedtrzonowych jak też przez guzki policzkowe mezjalne pierwszych zębów trzonowych. W trakcie analizy wobec płaszczyzny zgryzowej, ocenie ulegają po pierwsze suprapozycja, o której możemy mówić gdy ząb lub grupa zębów przechodzi poza płaszczyznę zgryzową; po drugie infrapozycja, podczas gdy ząb lub grupa zębów nie styka się z płaszczyzną zgryzową; po trzecie ocenie podlegają głębokości krzyżowej Spee, w dolnym łuku zębowym – płaska, pogłębiona, odwrócona (przerwa między płytką opartą na brzegach zębów siecznych jak również na guzku tylnym ostatniego zęba trzonowego znajdującego się w łuku); po czwarte weryfikacja wysokości podniebienia za pomocą linii pionowej prostopadle poprowadzonej do szwu podniebiennego ciągnąca się od płaszczyzny podniebienia do poziomu przestrzeni zgryzowej, przeprowadzenie takiego pomiaru odbywa się na wysokości punktów pomiarowych dla tylnej szerokości łuku według Ponta.

Analiza modeli z normą zgryzową w uzębieniu mlecznym

Aby dokonać całościowego zestawienia dokumentacji medycznej pacjenta, lekarz ortodonta jest zobowiązany do wykonania zdjęć rentgenowskich, zdjęć fotograficznych oraz odcisku szczęki. Ma to na celu przygotowanie modeli gipsowych łuków zębowych pacjenta. Modele te, nazywane diagnostycznymi są koniecznym dodatkiem do przeprowadzonej przez lekarza kontroli warunków zgryzowych pacjenta. Analizy modeli diagnostycznych dokonuje się w dwóch etapach, pierwszy etap to pomiary wewnątrzłukowe, drugi to pomiary międzyłukowe. Aby przeprowadzić natomiast, analizę modeli z normą zgryzową w uzębieniu mlecznym, potrzebne są pewnego rodzaju wskazówki. I tak, ażeby dokonać oceny szerokości i długości łuku zębowego w uzębieniu mlecznym przygotowany został przez Dausch-Neumanna i Stangenberga „wskaźnik uzębienia mlecznego”, w którym zawarte zostały linie i punkty pomiarowe oparte na długości przedniej, długości tylnej, szerokości przedniej i szerokości tylnej potrzebne do analizy. Otrzymane pomiary lekarz ortodonta zestawia z wartościami ogólnie przyjętymi za właściwe dla danej populacji w odniesieniu do sumy szerokości siekaczy mlecznych mierzonego łuku zębowego z wartościami oczekiwanymi dla uzębienia mlecznego przedstawionymi w tabeli według Dausch-Neumanna i Stangenberga.

Ortodonta

Zapoznanie się z normą zgryzową w uzębieniu mieszanym

Gdy dziecko skończy 3 rok życia, zaczyna się w jego rozwoju etap przygotowujący do wymiany uzębienia. Najistotniejszymi symptomami, że proces został rozpoczęty są obniżenie poziomu bruzd międzyguzkowych, jak również ścieranie się guzków koron zębów mlecznych; wchłanianie się korzeni zębów mlecznych w raz ze wzrostem zawiązków zębów stałych; pojawienie się lub poszerzenie już istniejących szpar pomiędzy zębami mlecznymi; tworzenie się szerokich powierzchni za drugimi zębami trzonowymi mlecznymi, gdzie formują się miejsca dla pierwszych stałych zębów trzonowych; następuje załamanie się do przodu linii prostej za drugimi zębami trzonowymi mlecznymi, co daje możliwość ustawienia się pierwszych stałych zębów trzonowych w I klasie Angle’a, jak też pojawia się redukcja głębokości w przednim odcinku zachodzenia siekaczy górnych na dolne i wówczas prawdopodobnie utworzy się zgryz prosty. Od 5 – 7 roku życia rozpoczyna się czas, gdy mały pacjent zaczyna być posiadaczem uzębienia mieszanego, oznacza to wyrznięcie się pierwszych stałych zębów trzonowych, względnie początek wymiany zębów siecznych. Okres ten trwa mniej więcej do 11 – 13 roku życia, kiedy to wyrzynają się kły albo drugie zęby przedtrzonowe. Rosnące zęby sieczne, które pojawiają się między 7 a 9 rokiem życia, zajmują swoje miejsce wachlarzowato, podczas gdy pomiędzy zębami siecznymi przyśrodkowymi uwidacznia się szpara ( diastema fizjologiczna) spowodowana rozsunięciem się zębów siecznych pośrodkowych górnych i wówczas rozpoczyna się u dziecka etap tak zwanego „brzydkiego kaczątka”.

Analiza modeli z normą zgryzową w uzębieniu mieszanym

Za gwałtowny etap przemian w obrębie narządu żucia można przyjąć czas, w którym u młodych pacjentów występuje uzębienie mieszane. To właśnie wtedy mają miejsce procesy przygotowawcze do fizjologicznej wymiany zębów, jak też formowania się zgryzu w uzębieniu stałym. Dokonanie analizy uzębienia mieszanego umożliwia ustalenie ewentualnej dyskrepancji, czyli stopnia niedopasowania mezjo-dystalnych wymiarów zębów do długości i szerokości łuku zębowego w szczęce i żuchwie przed wyrznięciem się zębów przedtrzonowych, a także kłów. To ona staje się decydującym wyznacznikiem podczas doboru metody leczenia ortodontycznego, które może dotyczyć seryjnych ekstrakcji, uzyskiwania przestrzeni przez ekspansję łuku zębowego, dystalizację zębów trzonowych stałych z wykorzystaniem aparatów zdejmowanych albo stałych, zaś w sytuacji, gdy dojdzie do przedwczesnej utraty zębów mlecznych, zachowanie przestrzeni dla zębów stałych. Ekspertyza uzębienia mieszanego ma za zadanie określenie jakości miejsca potrzebnego dla zębów w strefach podparcia, a więc kłów oraz pierwszego i drugiego zęba przedtrzonowego na obydwu krawędziach łuku zębowego. Lekarz ortodonta rozpoznanie narządu żucia opiera głównie na modelach gipsowych, zdjęciach rentgenowskich oraz zdjęciach fotograficznych pacjenta. Te dane tworzą bardzo istotny fragment dokumentacji medycznej, która stanowi niezmiernie ważną podstawę diagnostyczną w praktyce ortodontycznej. Przy pomocy modeli ortodontycznych można dokonać skrupulatnej analizy wad zgryzu, jak też przeprowadzić dokładne pomiary. Przedstawione modele diagnostyczne łuków zębowych są nieodzownym elementem uzupełniającym wykonywanego badania klinicznego warunków zgryzowych pacjenta , a także używane są do oceny początkowej, pośredniej, końcowej oraz po leczeniu zgryzu. Aby przeprowadzić ową analizę modeli diagnostycznych, lekarz ortodonta koncentruje się na dwóch etapach, po pierwsze realizuje pomiary wewnątrzłukowe ( na każdym modelu z osobna), a w fazie drugiej wykonuje pomiary międzyłukowe ( w oparciu o modele zestawione razem w zgryzie orientacyjnym odtworzonym w wosku). Dla takiej analizy ważne jest także, aby wykonana była w odniesieniu do trzech płaszczyzn – płaszczyzny szwu podniebiennego, płaszczyzny tuberalnej, a także płaszczyzny zgryzowej. Przy wykonywaniu analizy modeli z normą zgryzową w uzębieniu mieszanym, ortodonta ma możliwość wykorzystania wskaźników Ponta, Popovicha, Littla, Tonna oraz Moyersa itp.. Wskaźniki te pozwalają na zminimalizowanie wpływu subiektywnej oceny osoby badającej oraz dają możliwość unifikacji stosunków wewnątrz, jak również pomiędzy łukami zębowymi. Niektóre z nich ułatwiają tylko zaobserwowanie danej nieprawidłowości (wskaźniki diagnostyczne), podczas kiedy inne pomagają w ocenie jak często występuje dana anomalia i jakie są potrzeby jej leczenia (wskaźniki zgryzowe) I tak, dzięki wskaźnikowi Pointa, możliwa jest ocena szerokości łuków zębowych w zależności od ich szerokości (najpowszechniejsza analiza odnosi się do tych proporcji ), natomiast wyznaczenie wskaźnika Moyersa potrzebne jest aby ustalić planowaną ilość miejsca dla kłów, a także zębów przedtrzonowych, z kolei wskaźnik Litta określa skalę zaburzeń zgryzowych we fragmencie przednim żuchwy.

Ortodoncja

Zapoznanie się z normą zgryzową w uzębieniu stałym

Aby można było stwierdzić, że zgryz w uzębieniu stałym jest prawidłowy, musi charakteryzować się pewnymi elementami, które o temu dowodzą. I tak, dla przykładu w uzębieniu uznanym za prawidłowe powinno być obecne 32 zęby, w tym 4 zęby sieczne, 2 kły, 4 zęby przedtrzonowe, 6 zębów trzonowych w każdym z łuków zębowych; oprócz tego górny łuk zębowy powinien mieć kształt elipsy, a dolny paraboli; natomiast linia pośrodkowa biegnąca pomiędzy dolnymi i górnymi siekaczami powinna zgadzać się z linią pośrodkową twarzy. Istotnym szczegółem świadczącym o tym, że zgryz jest prawidłowy są guzki policzkowe zębów górnych, które powinny obejmować zęby dolne, a guzki podniebienne powinny trafiać w ich bruzdy międzyguzkowe; także brzegi sieczne dolnych zębów siecznych powinny stykać się z podniebiennymi płaszczyznami górnych zębów siecznych tuż poniżej guzków zębowych; zaś nagryz poziomy nie powinien przewyższać 2 mm; a nagryz pionowy sięgać od 1/3 do ½ wysokości koron dolnych siekaczy. Tymczasem we fragmentach bocznych, winny zostać utrzymane triady zębowe ( oprócz dolnych zębów przyśrodkowych siecznych, jak też ostatnich górnych zębów trzonowych); również płaszczyzna zgryzowa powinna pozostawać płaska w granicach zębów siecznych, kłów oraz zębów przedtrzonowych, jednakże od pierwszych zębów trzonowych winna wznosić się ku górze i tyłowi (krzywa Spee); z kolei pomiędzy zębami powinny zostać utrzymane punkty styczne, a pierwsze zęby trzonowe powinny być usytuowane w I klasie Angle’a, natomiast kły w I klasie kłowej. Zwykle u pacjentów z poprawnym zgryzem występują także harmonijne rysy twarzy.