Materiały do wypełnień czasowych ubytków w zębach

16 października 2017, Adam Dederko

Cechą charakterystyczną materiałów przeznaczonych do czasowych wypełnień ubytków w zębach jest to, że swoje zadania spełniają tylko przez ustalony czas. Po jego upływie są usuwane a w ich miejsce umieszczane są materiały docelowe. Wykorzystywane są przede wszystkim do ochrony ubytku przed niekorzystnym wpływem czynników zewnętrznych po opracowaniu tkanek zmineralizowanych. Często stosowane są również podczas leczenia endodontycznego. Dodatkowo mogą spełniać funkcje czynnika stymulująco-leczniczego. W tej postaci wykorzystuje się je na przykład przy pośrednim pokryciu miazgi. Materiały do czasowego uzupełniania ubytków powinny cechować się takimi właściwościami jak łatwe zarabianie, bezproblemowe umieszczanie w ubytku, szybkie tężenie, niekłopotliwe usuwanie, niepozostawianie pozostałości po wybraniu, brak przewodnictwa termicznego, utrzymanie szczelności przez wymagany okres, nietoksyczność w stosunku do tkanek miękkich i twardych, niewchodzenie w reakcje ze stosowanymi lekami a także innymi materiałami stomatologicznymi. Do leczenia endodontycznego wykorzystywane są zwykle cementy o mniejszej wytrzymałości mechanicznej. Zalicza się do nich dentynę wodną oraz gotowe pasty miękkie (soft). W takich przypadkach pełnią rolę czasowych opatrunków, na przykład chronią środek dewitalizujący albo są wykorzystywane jako wkładki odkażające. Wypełniania czasowe o zwiększonej odporności stosuje się gdy zachodzi konieczność zabezpieczenia przez dłuższy czas materiałem twardszym. Ma to miejsce na przykład w przypadku zębów mających czasowo wypełnione kanały, z prowadzoną apeksyfikacją. Można do tego użyć gotowej pasty o zwiększonej twardości (hard), zmodyfikowanego cementu cynkowo-fosforanowego, materiału wymagającego aktywacji światłem. Jeśli chodzi o ten ostatni rodzaj to można użyć na przykład Fermit N lub Systemp. onlay. Czasami jako wypełnienie czasowe stosuje się materiał podstawowy do leczenia ubytków. Może to być cement szkło-jonomerowy lub półpłynny polimer.

Cement tlenkowo-cynkowo-siarczanowy

Cement tlenkowo-cynkowo-siarczanowy to inaczej dentyna wodna. W formie pierwotnej ma postać proszku. Tworzą go takie związki jak ZnO oraz ZnSO4. Ponadto w jego skład może wchodzić tymol, magnezja, dekstryna oraz chinozol. Dentyna wodna może mieć barwę białą, żółtą lub czerwoną. Przygotowując ją do użycia, miesza się ją z wodą destylowaną przy pomocy metalowej łopatki. Czyni się to na matowej stronie szklanej płytki. Po wyrobieniu ma konsystencję podobną do gęstej śmietany. Cement tlenkowo-cynkowo-siarczanowy wykorzystywany z wraz ze środkiem dewitalizującym powinien być nakładany bez ucisku aby uniknąć wciśnięcia wkładki do komory. Ze względu na to, że opisywany cement twardnieje tylko gdy jest sucho, po jego nałożeniu konieczna jest kilkuminutowa ochrona go przed wilgocią. Jeśli chodzi o jego właściwości, to jest on dość kruchy, łatwo się rozpuszcza, nie jest odporny na oddziaływanie mechaniczne a także szybko ulega ścieraniu. Cechy te powodują, że szczelność zachowuje przez niedługi okres. Przyjmuje się, że czas ten wynosi do pięciu dni. Do jego wad należy możliwość wywoływania odczynu zapalnego w miazdze, w przypadku gdy w jego skład wchodzą substancje antyseptyczne.

Cement tlenkowo-cynkowo-eugenolowy

Cement tlenkowo-cynkowo-eugenolowy, podobnie jak cement opisany powyżej w postaci pierwotnej jest proszkiem. Przed zastosowaniem miesza się go z eugenolem lub olejkiem goździkowym. Używa się do tego metalowej łopatki. Czynność tę wykonuje się na matowej stronie szklanej płytki. Przygotowany w ten sposób cement tlenkowo-cynkowo-eugenolowy powinien cechować się plastycznością. Odpowiednio zarobiony łatwo odchodzi od szklanej podkładki. Aby uzyskać taki stan należy użyć proszku najwięcej jak to możliwe w stosunku do płynu. Do jego właściwości należy szybkie tężenie w wilgotnym środowisku, dobre przyleganie do ścian ubytku. Ponadto cement tlenkowo-cynkowo-eugenolowy jest twardszy od dentyny wodnej a także posiada lepszą od niej specyfikę mechaniczno-fizyczną. Zabezpieczone nim ubytki mogą zachować szczelność do sześciu miesięcy. Ponadto może oddziaływać odontotropowo, higroskopijnie i antyseptycznie. Wykorzystywany jest jako wypełnienie tymczasowe ubytków próchnicowych głębokich, a także pośrednie pokryci miazgi prze kilka, a nawet kilkanaście tygodni oraz jako pierwsza warstwa podkładu. Ostatni przypadek nie dotyczy wypełnień polimerowych.

Materiały wytworzone fabrycznie

W warunkach fabrycznych, jako tymczasowe materiały do wypełniania ubytków produkuje się pasty tężejące w wyniku działania reakcji chemicznych. Ich twardnienie może zachodzić pod wpływem śliny lub powietrza, albo obydwu tych czynników. Pastę aktywuje się światłem. Wytwarzane materiały chemoutwardzalne mają postać miękką (soft) lub twardą (hard). Wilgotne środowisko jest niezbędne do prawidłowego przebiegu zachodzących w nich reakcji. Poza tym przyśpiesza proces ich wiązania. W trakcie produkcji, materiały aktywowane światłem widzialnym przybierają postać strzykawek. Mają one różną objętość. Opisywane materiały wykorzystuje się przede wszystkim do tymczasowej ochrony ubytków mających średnią głębokość. Jeżeli ubytek jest głęboki to dodatkowo stosuje się materiały, w skład których wchodzi Ca(OH)2. W takim przypadku pastę nakłada się warstwami. Mającymi grubość od dwóch do czterech milimetrów. Zależy to od wskazówek producenta. Poszczególne warstwy naświetlane są lampą polimeryzacyjną oddzielnie. Do zalet produkowanych fabrycznie materiałów przeznaczonych do tymczasowego wypełniania ubytków należy łatwe i wygodne używanie ich. Nie ma konieczności przygotowywania ich przed użyciem. Umieszcza się je bezpośrednio w ubytku. Dodatkowo są one stosunkowo twarde. Szczelność brzeżna utrzymuje się dzięki nim przez co najmniej czternaście dni.

Cementy cynkowo-fosforanowe

Wytwarzane są jako proszek lub ciecz. Forma stała zawiera przede wszystkim ZnO oraz SiO2. Płyn natomiast to wodny roztwór kwasu fosforowego. Przygotowywane i umieszczane w ubytku są podobnie jak inne cementy fosforanowe. Zazwyczaj stosowane są jako czasowe wypełnienia ubytków szczególnie poddanym wpływowi zwiększonych sił zgryzowych.