Dobór koloru uzupełnienia zęba

4 października 2017, Adam Dederko

Niezwykle ważny dla utrzymania właściwej estetyki twarzy pacjenta jest osobnicze dopasowanie wielkości, kształtu, ustawienia, jak też koloru zębów. W trakcie dopasowywania koloru uzupełnień, lekarz stomatolog powinien odwoływać się do jego trzech najważniejszych własności, to znaczy jasności, stopnia nasycenia, czyli intensywności oraz tonu zębów jakie posiada pacjent. Na wyselekcjonowanie odpowiedniego koloru zęba oddziałują głównie elementy zależne od oświetlenia, ale także od polimorficznej struktury obiektu, to jest zęba. Rodzaj światła pojawiający się w trakcie procesu doboru koloru ma ogromne znaczenie dla poprawnej realizacji tego procesu. Idealna wartość światła potrzebna do selekcji koloru to temperatura barwy osiągająca 6500 K, jak również intensywność oświetlenia 1500 luxów. Te czynniki sprawiają, że oświetlenie przypomina najbardziej rozproszone światło dzienne. W równym stopniu ważne jest, ażeby w czasie, gdy lekarz dokonuje doboru koloru utrzymał on te same wielkości percepcyjne w postaci źródła światła, obiektu a także oka. Następstwem zmiany parametrów światła bądź obiektu może być wytworzenie się dysonansu w postrzeganiu koloru. Z tego powodu kolor uzupełnienia protetycznego najprawdopodobniej będzie inny niż kolor okolicznych zębów widzianych w świetle lampy stomatologicznej, a także w naturalnym świetle. Nader ważne jest dlatego, w jakim otoczeniu dopasowywany jest kolor. I tak, na przykład takie czynniki jak kolor gabinetu stomatologicznego, karnacji skóry pacjenta, ubranie, a nawet szminka na wargach, mogą ingerować w sposób postrzegania koloru. Widzenie to wieloelementowe zjawisko o podłożu neurofizjologicznym, które może poddawać się pewnym przekłamaniom, na przykład w postaci optycznego złudzenia.

Leczenie zębów
Dobór barwy wypełnienia leczonych zębów

Wśród czynników stomatologicznych można wyszczególnić polimorficzną naturę budowy zęba ludzkiego. Natomiast kolor zębów ściśle związany jest z wiekiem pacjenta, a także rodzajem zębów, które posiada. I tak, z wiekiem i naturalną atrofią szkliwa u każdego człowieka odcień zębów osiąga coraz to większą głębię i nasycenie, co prowadzi do efektu ciemnienia. W większości przypadków kły są zębami o większym nasyceniu barwy aniżeli zęby sieczne. Niejednokrotnie dostrzegalny jest dysonans między zębami siecznymi górnymi i dolnymi w stopniu przezierności brzegów. Również budowa warstwowa zębów sprawia niewątpliwy problem lekarzowi podczas dopasowywania koloru zębów. Z racji tego, że zęby mają w obrębie brzegu siecznego, jak również szyjki zębowej niejednakową grubość warstwy, ich przezierność jest różna, a co za tym idzie zabarwienie również. Na kolor zębów przede wszystkim zasadniczy wpływ ma zębina, zaś jasność implikuje zewnętrzna powierzchnia szkliwa, oprócz tego u młodych pacjentów duża komora zęba ma definitywny wpływ na ich barwę. Ponadto budowę zęba cechuje fluorescencja, która opiera się na zdolności wydzielania promieniowania świetlnego pod wpływem oświetlenia ultrafioletem. Cecha ta odgrywa ważną rolę podczas odbudowy protetycznej z wykorzystaniem materiałów ceramicznych, które muszą odznaczać się podobnymi zdolnościami. Szkliwo zębów charakteryzuje się również umiejętnością odbijania oraz rozpraszania światła padającego na obiekt, czyli opalescencją. Ze względu na tę okoliczność, patrzący na ząb w białym i odbitym świetle widzi jak opalizuje on na niebiesko. Aktualnie firmy zajmujące się produkcją systemów ceramicznych przekazują gabinetom stomatologicznym własne kolorniki. Niemniej jednak ważne jest aby podczas dobierania barwy lekarz stomatolog korzystał ze wzoru postępowania zawierającego kolejno dobór podstawowej barwy, dopasowanie odcienia, dostosowanie koloru szkliwa, stopnia jego przezierności jak też lokalizację oraz określenie miejsc efektów specjalnych w formie rys, pęknięć bądź przebarwień płaszczyzny szkliwa.

Kolor zębów
Dobór koloru wypełnienia zęba

Na ogół barwę uzupełnień stomatolodzy dopasowują wewnątrzustnie, przybliżając kolornik do warg pacjenta. Najlepiej jest kiedy procedura typowania koloru zostanie przeprowadzona jeszcze przed rozpoczęciem preparacji zębów. Ich barwę lekarz powinien wybrać taką, aby w jak najbardziej naturalny sposób korelowała ona z zabarwieniem skóry pacjenta. Najważniejsze jest żeby selekcję koloru przeprowadzać w świetle dziennym, po wcześniejszym oczyszczeniu zębów. Niemniej jednak, gdyby lekarz stomatolog nie miał możliwości skorzystania ze światła słonecznego istotne jest, aby w takiej sytuacji wykorzystał światło sztuczne o tych samych parametrach w gabinecie lekarskim lub pracowni protetycznej. Mimo wszystko, standardowe sposoby doboru barwy, opierające się na zestawieniu koloru konkretnego uzębienia z kolornikiem firmowym przy pomocy oka, mogą się okazać niezadowalające. Prawdopodobne jest, że percepcja wzrokowa lekarza podczas obserwacji może ulec zaburzeniu, a wpływ na to mają różne czynniki, na przykład warunki oświetlenia, warunki otoczenia, a także może to być odmienne percypowanie przez samego lekarza. Niejednokrotnie przydatne okazuje się być zrobienie fotografii, jak też indywidualnego rysunku charakterystyki płaszczyzny zęba, tak zwanego mapingu. Ażeby ułatwić lekarzom dobór koloru, wdrożono do użytku w gabinetach stomatologicznych oraz pracowniach protetycznych urządzenie pomocne przy jego analizie. Aparaty te są wspierane przez komputery, które w trakcie bezpośredniej styczności końcówki urządzenia z powierzchnią zęba przeprowadzają pomiar koloru. Jako przykład takiego urządzenia można podać analizator Shade Eye-EX firmy Shofu Dental, ale również spektrofotometry oraz kolorymetry. I tak, Easyshade firmy Vita jest spektrofotometrem, który daje możliwość automatycznej selekcji koloru po przytknięciu do płaszczyzny zęba końcówki urządzenia. Niezmiernie ważne jest wyodrębnienie koloru w momencie wykorzystania uzupełnień ceramicznych. To etap o dużym stopniu trudności, a bezpośredni wpływ na ten proces mają kolor materiału ceramicznego, kolor podbudowy ceramicznej, grubość warstwy ceramicznej, kolor cementu, grubość warstwy cementu, jak też kolor opracowanego zęba.